به خاطر اين است كه مصالح تربيتى ايجاب مىكند آنها آزاد باشند ، و تا آنجا كه ممكن است اتمام حجت شود ، « و اگر فرمانى از ناحيه پروردگارت در اين زمينه صادر نشده بود در ميان آنها داورى مىشد » ، و مجازات الهى به سرعت دامانشان را مىگرفت ( * ( وَلَوْ لا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ ) * ) . اين فرمان الهى بر اساس مصالح هدايت انسانها و اتمام حجت بوده ، و اين سنت در ميان تمام اقوام گذشته جارى شده و در باره قوم تو نيز جارى است . ولى آنها هنوز اين حقيقت را باور نكرده‌اند « و در قرآن تو شك و ترديد دارند ، شكى آميخته با سوء ظن و بدبينى » ( * ( وَإِنَّهُمْ لَفِي شَكٍّ مِنْه مُرِيبٍ ) * ) . « مريب » از ماده « ريب » به معنى شكى است كه آميخته با بدبينى و سوء ظن و اضطراب باشد ، بنا بر اين مفهوم جمله اين مىشود كه مشركان نه تنها در سخنان تو ترديد دارند بلكه مدعى هستند كه قرائن خلاف كه مايه بدبينى است نيز در آن موجود است ! بعضى از مفسران احتمال داده‌اند كه جمله اخير در باره يهود و كتاب موسى است ، يعنى اين قوم هنوز در تورات شك و ترديد دارند ، اما اين معنى بعيد به نظر مىرسد ، و ظاهر همان تفسير اول است ( 1 ) . در آخرين آيه مورد بحث يك قانون كلى را كه قرآن بارها روى آن تاكيد كرده در ارتباط با اعمال انسانها بيان مىكند ، كه تكميلى است بر بحث گذشته در زمينه بهره گيرى مؤمنان از قرآن ، و محروم ماندن افراد بىايمان از اين سرچشمه فيض الهى . مىفرمايد : « هر كسى عمل صالحى انجام دهد نفعش براى خود او است ،

--> ( 1 ) توجه داشته باشيد كه اين آيه درست به همين عبارت در سوره هود آيه 110 گذشت .